NGHỆ THUẬT CA HUẾ GÓP PHẦN VÀO VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG HUẾ - Võ Quê

Details

Published Date

Written by Võ Quê

Hits: 25

NGHỆ THUẬT CA HUẾ GÓP PHẦN VÀO VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT

HUY VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG HUẾ - Võ Quê

    Trong những năm chiến tranh, loại hình nghệ thuật Ca Huế không được phát

triển sâu rộng trên đất Huế mà chỉ hạn chế trong một số sinh hoạt thính phòng

có tính chất gia đình, nhóm bạn lẻ tẻ. Các giọng ca, nhạc công thiếu các điều

kiện để phát huy tài nghệ của mình. Sau ngày đất nước được thống nhất, quê

hương sống trọn vẹn những ngày bình yên thực sự, cung bậc tri âm một thời

vàng son đã hồi sinh trong lòng Huế. Nghệ thuật Ca Huế đã tìm lại chính mình

giữa một trung tâm được thế giới công nhận là di sản văn hóa của loài người.

     Chính nhờ sự hồi quang sinh động ấy mà cách nay 10 năm giới nghệ nhân, nghệ sĩ, những người yêu chuộng nghệ thuật Ca Huế cùng nhân dân Huế hân hoan vui mừng đón nhận tin Ca Huế đã chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào ngày 8 tháng 6 năm 2015, theo quyết định số 1877/QĐ-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Lễ đón bằng công nhận đã được tổ chức tại Huế vào ngày 22 tháng 9 năm 2015.

     Qua quá trình bảo tồn và phát triển, đội ngũ ca sĩ, nhạc công đã được phát triển trên nhiều mặt. Vừa đông về số lượng, vừa được nâng cao về chất. Lớp nghệ sĩ lão thành hòa âm cùng thế hệ trẻ. Người mộ điệu Ca Huế ngày càng tăng theo thời gian là người xứ Huế, là bạn tri âm trong nước, là khách du lịch từ mọi miền trên trái đất... Tất cả đã và đang tìm đến nhau hòa nhập cùng âm điệu Huế sâu lắng, trữ tình. Bộ môn Ca Huế đã thanh khí trong đời sống văn hóa du lịch; đã làm phong phú thêm bản sắc Huế vốn đa dạng; mộng và thơ...

     Thời gian qua, Ca Huế không còn đóng khung trong những thính phòng trên thành phố Huế; trong những khoang thuyền nhỏ trên sông Hương êm đềm, trữ tình mà đã đến với mọi miền đất nước cũng như hải ngoại: Mỹ, Hồng Kông, Đài Loan, Nhật Bản, Thụy Sĩ, Pháp, Bỉ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Lào, Thái Lan, Philippines…

     Nội dung những bài Ca Huế bên cạnh sự ngợi ca cảnh sắc thiên nhiên phong hoa tuyết nguyệt, tự sự về nhân tình thế thái, buồn vui của kiếp người, hiện nay còn có những nội dung ngợi ca ngày mới; nói lên những khát vọng, ước mơ về một tình yêu lớn tràn trề hạnh phúc. Về một ngày mai chan chứa tình người, tình quê hương dân tộc. Nghệ thuật Ca Huế  đang theo nhịp đời mới mà trưởng thành, giàu âm hưởng, giàu cung bậc để hòa âm vào vận hội chung muôn khúc xuân thì.

     Từ những giá trị đích thực của loại hình âm nhạc cổ truyền Huế, các cơ quan hữu quan, những người có tâm huyết, các nhạc hữu, nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên... của bộ môn Ca Huế đã rất quan tâm đến những biện pháp có tính khả thi trong việc bảo tồn và phát huy; góp phần nâng cao nghệ thuật diễn xướng thính phòng Ca Huế, nghệ thuật sáng tạo nội dung lời Ca Huế.

        Một trong những công việc đầu tiên của công tác bảo tồn Ca Huế  là cần có kế hoạch ghi hình, thu tiếng các bài bản lớn trong Ca Huế của các nghệ nhân đàn, Ca Huế lão thành đang ngày một mỏng dần trên thành phố Huế; Chú trọng việc giới thiệu gương mặt các nghệ nhân, nghệ sĩ đàn, Ca Huế thính phòng bên cạnh các chương trình Ca Huế trên hệ thống phát thanh truyền hình, báo chí… Những năm gần đây, giới nghệ sĩ, nghệ nhân Ca Huế và những người yêu nghệ thuật Ca Huế đã thành tâm đáng giá cao việc các Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Phát thanh Truyền Hình Thừa Thiên Huế, HTV 8, Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, Đài Truyền hình Quốc Hội, báo Thừa Thiên Huế… đã giới thiệu chân dung các nghệ nhân, nghệ sĩ cao tuổi, các thành viên trẻ trên màn ảnh nhỏ. Đây là mỹ cử rất đáng trân trọng!

      Quan tâm đưa nghệ thuật Ca Huế thính phòng vào chương trình giáo dục trong học đường bằng các cuộc nói chuyện có minh họa hay các buổi biểu diễn nghệ thuật đàn, Ca Huế. Muốn cho các thế hệ mới có niềm đam mê nghệ thuật âm nhạc truyền thống thì trước hết phải giúp cho họ hiểu biết những điều căn bản, những đường nét chính thống của đàn, Ca Huế. Được biết trong hơn mười năm qua, với tiêu đề “Ca Huế vòng quanh các trường học”, Câu lạc bộ Ca Huế thuộc Trung tâm Văn hóa Thông tin Thể thao thành phố Huế đã giới thiệu nhiều chương trình Ca Huế tại các trường THPT, THCS ở thành phố Huế, các huyện trong tỉnh Thừa Thiên Huế; chương trình mới nhất là chủ đề “Hành trình di sản” được tổ chức vào ngày 10.4.2024 tại trường Đại học Khoa học Huế.

     Trên cơ sở Đề án Bảo vệ và phát huy giá trị di sản nghệ thuật Ca Huế giai đoạn 2017 -2022 nhằm đẩy mạnh phổ biến Ca Huế cho người dân, đặc biệt là học sinh, ngày 12.4.2019 Sở Văn hóa Thể thao và Sở Giáo dục và đào tạo đã ký kết chương trình phối hợp số 577/CTPH-SGDĐT-SVHTT về việc "Đẩy mạnh tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao cho học sinh giai đoạn 2019 – 2021". Chương trình phối hợp này đã xây dựng, triển có hiệu quả trong việc đưa di sản Ca Huế và các trường Trung học cơ sở. Giới nghệ nhân, nghệ sĩ Ca Huế và nhân dân Thừa Thiên Huế rất hoan nghênh và tin tưởng “chương trình giáo dục di sản văn hóa thành công sẽ làm tăng hình ảnh và bản sắc của tỉnh nhà; đồng thời, góp phần hình thành một ý thức gắn bó và thực hành di sản văn hóa phi vật thể trong cộng đồng”.

     Ngày nay ngoài việc giảng dạy tại Học viện Âm nhạc Huế, trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Thừa Thiên Huế, kính mong các cơ quan hữu quan lưu tâm giúp đỡ tạo điều kiện cho các nghệ nhân tham gia giảng dạy theo lối truyền khẩu ở tại tư gia, tại các câu lạc bộ, chính lực lượng này trong những năm qua đã có công không nhỏ trong việc đào tạo một số thanh niên nam nữ biết đàn, biểu diễn Ca Huế, trong đó có người đã thực hiện tài nghệ thuần thục, điêu luyện.

     Công tác sưu tầm, chỉnh lý nội dung các lời ca xưa của nhiều tác giả lớp trước, của các tác giả khuyết danh cũng là một trong những trọng tâm nhằm bảo tồn và phát huy vốn cổ; Đồng thời cần có kế hoạch vận động giới văn nhân thi sĩ soạn lời ca mới phù hợp với cuộc sống đương đại; góp phần làm phong phú nội dung của Ca Huế. Điều đáng vui mừng ghi nhận là: Năm 1921 Sở Văn hóa và Thể thao Thừa Thiên Huế đã tổ chức “Cuộc thi Sáng tác lời mới dựa trên các bài bản Ca Huế năm 2021” đã thu hút nhiều người tham gia. Tập lời Ca Huế Khúc Hương Bình (NXB Thuận Hóa 2021) đã tuyển chọn những bài Ca Huế tiêu biểu từ cuộc thi này. Năm 2023 Sở Văn hóa Và Thể Thao Thừa Thiên Huế ấn hành tập lời Ca Huế Miền Hương Ngự (NXB Thuận Hóa) của nhiều tác giả được sưu tầm, tuyển chọn từ các lời ca Huế cổ (trước 1975). Nhân dịp kỷ niệm 40 năm Câu lạc bộ Ca Huế thuộc Trung tâm Văn hóa Thông tin Thể Thao thành phố Huế cũng đã xuất bản tập lời Ca Huế Hòa điệu tri âm (NXB Thuận Hóa) do các thành viên trong Câu lạc bộ soạn lời.

     Khán giả cũng là một khâu quan trọng trong việc bảo tồn vốn cổ dân tộc. Việc tổ chức nhiều chương trình biểu diễn Ca Huế thính phòng nhiều nơi ở phố phường, làng xã, các trường học... phải được xem như một công tác “đào tạo khán giả”. Thực tế trong các kỳ Festival Huế; Festival ngành nghề truyền thống Huế…, thính phòng Ca Huế tại Trung tâm Văn hóa Thông tin Thể Thao thành phố Huế khi giới thiệu các chương trình biểu diễn Ca Huế đã thu hút tương đối đông đảo người xem thuộc nhiều độ tuổi khác nhau. Từ thực tiễn đó cho thấy nếu Ca Huế có nhiều sự tiếp cận công chúng thì số lượng công chúng sẽ đến với Ca Huế ngày một tăng.

     Về lâu dài thành phố Huế cần hình thành phòng trưng bày nghệ thuật Ca Huế. Với việc làm này, sẽ góp phần gìn giữ các tài sản, tư liệu quý của các nghệ sĩ, nghệ nhân và thông qua bảo tàng âm nhạc sẽ giúp cho các thế hệ sau hiểu, yêu âm nhạc và có ý thức giữ gìn những giá trị nghệ thuật do tiền nhân để lại. Được biết, trong thời điểm này nguồn tư liệu về Ca Huế, các nhạc cụ của các danh cầm nhiều thế hệ đang nằm tản mác trong dân, có nguy cơ bị lãng quên, hư hỏng.

     Hiện nay, ca nhạc truyền thống Huế đã thực sự gắn liền với cuộc sống hằng ngày, trong đó ước nguyện của nhân dân Huế là nghệ thuật Ca Huế sẽ được Unesco công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại; Thời gian qua các luận văn tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân với đề tài nghệ thuật đã được bảo vệ thành công; Ca Huế đã trở thành một sản phẩm văn hóa không thể thiếu trong lĩnh vực du lịch. Kính mong các cơ quan hữu quan chú ý nâng cao chất lượng, nội dung các chương trình biểu diễn Ca Huế phục vụ du khách trong và ngoài nước tại các khách sạn, nhà nghỉ, trên thuyền sông Hương... Công tác quản lý cần được quan tâm hơn nữa nhằm gạn đục khơi trong, giúp bộ môn ca nhạc truyền thống Huế có được chỗ đứng trang trọng, dài lâu trong lòng người tri âm, tri kỷ và du khách bốn phương.

Võ Quê