35 NĂM ĐỒNG HÀNH GÌN GIỮ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DIỄN XƯỚNG ÂM NHẠC DÂN GIAN HUẾ - Võ Quê

Details

Published Date

Written by Võ Quê

Hits: 5

    Ba mươi lăm năm hình thành và phát triển của Hội Văn nghệ Dân gian thành phố Huế là chặng đường ghi dấu những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ hội viên trên các lĩnh vực nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và thực hành di sản văn hóa dân gian. Trong đó, đội ngũ hội viên thuộc ngành diễn xướng âm nhạc dân gian – gồm các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, nhạc công và những người thực hành các loại hình dân ca, Ca Huế – đã có vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần tạo nên bản sắc hoạt động của Hội và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đến với cộng đồng.

      Diễn xướng dân gian vừa là hoạt động biểu diễn nghệ thuật, vừa là môi trường bảo lưu ký ức văn hóa, phong tục, tập quán, tiếng nói, lối sống và tâm hồn của người dân xứ Huế. Với nhận thức đó, chúng tôi được biết các hội viên thuộc loại hình diễn xướng âm nhạc dân gian luôn xem việc gìn giữ vốn cổ là trách nhiệm nghề nghiệp và cũng là trách nhiệm đối với di sản văn hóa dân tộc.

     Trong suốt 35 năm qua, nhiều hội viên đã tích cực tham gia các hoạt động biểu diễn, giới thiệu dân ca và Ca Huế tại nhiều chương trình văn hóa, lễ hội truyền thống, Festival Huế, các sự kiện chính trị, văn hóa, tín ngưỡng dân gian… của địa phương và các hoạt động giao lưu trong nước, hải ngoại. Thông qua những buổi diễn phục vụ cộng đồng, những chương trình giao lưu tại các địa phương, trường học, trên hệ thống truyền thông báo chí, truyền hình…, các hội viên đã góp phần đưa âm nhạc dân gian đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

     Bên cạnh hoạt động biểu diễn, nhiều hội viên còn tham gia sưu tầm, ghi chép, phục dựng và bảo tồn các làn điệu dân ca, bài bản Ca Huế, các hình thức diễn xướng truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Những tư liệu được ghi âm, ghi hình, ký âm và biên soạn trong nhiều năm qua không chỉ phục vụ công tác nghiên cứu mà còn trở thành nguồn tư liệu quý cho việc giảng dạy và truyền dạy về sau.

     Một đóng góp nổi bật của đội ngũ hội viên là công tác truyền dạy. Với tinh thần "truyền lửa" cho thế hệ kế cận, nhiều nghệ nhân và hội viên đã trực tiếp hướng dẫn các lớp học dân ca, Ca Huế; tham gia sinh hoạt tại các câu lạc bộ văn hóa; hỗ trợ đào tạo hạt nhân văn nghệ quần chúng; đồng thời phối hợp với các trường học và cơ quan văn hóa tổ chức các chương trình trải nghiệm, giúp học sinh, sinh viên tiếp cận và yêu mến âm nhạc truyền thống. Hoạt động truyền dạy đã góp phần bảo tồn kỹ năng diễn xướng, nuôi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa trong thế hệ trẻ.

     Các hội viên ngành diễn xướng âm nhạc dân gian cũng có nhiều đóng góp trong lĩnh vực sáng tác, soạn lời mới và cải biên lời mới trên nền các làn điệu truyền thống. Nhiều tác phẩm đã phản ánh sinh động đời sống đương đại, ca ngợi quê hương, đất nước, con người Huế, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ môi trường và phát huy các giá trị di sản. Những tác phẩm này thể hiện khả năng kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hơi thở của cuộc sống hôm nay, góp phần làm cho dân ca và Ca Huế tiếp tục có sức sống trong xã hội hiện đại.

     Song song với hoạt động chuyên môn, các hội viên còn tích cực tham gia hội thảo khoa học, tọa đàm, nghiên cứu chuyên đề về âm nhạc dân gian Huế. Nhiều ý kiến đóng góp đã giúp làm sáng tỏ giá trị nghệ thuật, lịch sử và văn hóa của các loại hình diễn xướng, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy di sản trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.

      Có thể khẳng định rằng, chính sự gắn bó bền bỉ của đội ngũ hội viên đã góp phần quan trọng nâng cao vị thế và uy tín của Hội Văn nghệ Dân gian thành phố Huế. Các hoạt động biểu diễn, truyền dạy, nghiên cứu và giao lưu không chỉ làm phong phú đời sống văn hóa của địa phương mà còn quảng bá hình ảnh Huế – vùng đất giàu truyền thống văn hóa – đến với bạn bè trong nước và quốc tế.

     Tuy nhiên, trước những biến đổi mạnh mẽ của đời sống xã hội, diễn xướng âm nhạc dân gian cũng đang đứng trước không ít khó khăn như lực lượng nghệ nhân ngày càng lớn tuổi, đội ngũ kế cận còn mỏng, không gian diễn xướng truyền thống thu hẹp và sự cạnh tranh của nhiều loại hình giải trí hiện đại. Điều đó đòi hỏi Hội và các hội viên cần tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, mở rộng không gian biểu diễn, tăng cường sự phối hợp với các cơ quan hữu quan truyền dạy trong học đường, ứng dụng công nghệ số để lưu trữ và quảng bá di sản, đồng thời khuyến khích sáng tác những tác phẩm mới trên nền tảng giá trị truyền thống.

     Bước vào giai đoạn phát triển mới, đội ngũ hội viên ngành diễn xướng âm nhạc dân gian cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và sáng tạo; lấy cộng đồng làm môi trường thực hành di sản, lấy thế hệ trẻ làm đối tượng kế thừa và lấy việc bảo tồn gắn với phát huy giá trị làm mục tiêu xuyên suốt. Đây cũng là con đường để âm nhạc dân gian Huế tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, đóng góp tích cực vào sự phát triển văn hóa của thành phố Huế và đất nước.

     Nhìn lại chặng đường 35 năm, có thể khẳng định rằng những đóng góp của các hội viên ngành diễn xướng âm nhạc dân gian đã trở thành một phần quan trọng trong thành tựu chung của Hội Văn nghệ Dân gian thành phố Huế. Với tâm huyết, tài năng và sự cống hiến không ngừng, các hội viên đã và đang góp phần gìn giữ những giá trị tinh hoa của di sản âm nhạc dân gian, để tiếng đàn, lời ca và bản sắc văn hóa Huế tiếp tục được trao truyền qua nhiều thế hệ, làm giàu thêm đời sống tinh thần của cộng đồng và khẳng định sức sống bền vững của văn hóa dân tộc.

     Diễn xướng dân gian là loại hình nghệ thuật sống, chỉ thực sự được bảo tồn khi được thực hành thường xuyên trong cộng đồng. Vì vậy, hoạt động của Hội trên lĩnh vực này trong thời gian tới cần chuyển từ tư duy "bảo tồn tĩnh" sang "bảo tồn gắn với sáng tạo và lan tỏa", đưa dân ca và Ca Huế đến gần hơn với đời sống, học đường, du lịch và các không gian văn hóa của thành phố Huế.

     Từ quan điểm đó, chúng tôi xin mạnh dạn đề xuất những nhiệm vụ trong tâm như sau:

 

1.    Xây dựng và duy trì không gian diễn xướng dân gian:

 

     Phối hợp với các cơ quan văn hóa xây dựng các điểm sinh hoạt định kỳ tại Nhà văn hóa cộng đồng, đình làng, không gian phố đi bộ, công viên, bảo tang, thư viện, các điểm du lịch văn hóa.

     Tổ chức các chương trình "Đêm dân ca Huế" "Không gian Dân ca, Ca Huế cộng đồng"… theo hình thức mở để người dân cùng tham gia. Khuyến khích mô hình "Câu lạc bộ dân ca" tại các phường, xã, học đường…

     2. Đẩy mạnh giao lưu với cộng đồng:

     Tăng cường các hoạt động phục vụ nhân dân: biểu diễn miễn phí tại địa phương; giao lưu với trường học; giao lưu với các câu lạc bộ văn hóa; giao lưu với người cao tuổi; biểu diễn tại lễ hội truyền thống; phục vụ các hoạt động du lịch văn hóa.

     Mở rộng giao lưu với các tỉnh miền Trung; các đoàn nghệ thuật dân gian trong cả nước; nghệ nhân và nhà nghiên cứu.

     Tăng cường ứng dụng mạng xã hội: Facebook; YouTube; TikTok; Podcast   để giới thiệu dân ca và Ca Huế.

     3. Sáng tác, soạn lời mới cho dân ca và Ca Huế:

     Khuyến khích hội viên soạn lời mới trên các làn điệu dân ca truyền thống; các làn điệu Ca Huế mới nhưng giữ đúng phong cách âm nhạc Huế; phản ánh đời sống đương đại. Nội dung tập trung vào: xây dựng thành phố Huế; bảo vệ môi trường; gìn giữ di sản; xây dựng nông thôn mới; văn minh đô thị; chuyển đổi số; lòng yêu quê hương đất nước.

     Định kỳ tổ chức: Cuộc vận động sáng tác lời mới; Liên hoan giới thiệu tác phẩm mới.

     4. Đưa dân ca, Ca Huế vào học đường

      Ngày 10/4/2019 Sở Văn hóa Thể thao và Sở Giáo dục & Đào tạo đã ký kết văn bản đưa di sản nghệ thuật Ca Huế vào giới thiệu và giảng dạy tại các trường học. Đây là cơ sở chính để Hội Văn nghệ Dân gian thành phố Huế tạo điều kiện để phối hợp, giới thiệu các hội viên là những nghệ nhân, nghệ sĩ với Sở Giáo dục & Đào tạo để xây dựng chương trình giảng dạy Ca Huế, dân ca với những tiết học trải nghiệm về dân ca, Ca Huế. Tiến tới việc hình thành mỗi trường một câu lạc bộ dân ca; Biên soạn:tài liệu ngắn; video minh họa; sách giới thiệu dân ca; tuyển tập lời ca; Tổ chức hội thi hát dân ca học sinh; giao lưu nghệ nhân – học sinh…

     5. Tổ chức hội thảo và tọa đàm chuyên đề:

     Mời nhà nghiên cứu; nghệ nhân; giảng viên; giáo viên; nhà quản lý; doanh nghiệp du lịch cùng tham gia tổ chức các hội thảo, tọa đàm chuyên đề: Đưa dân ca vào học đường. Bảo tồn diễn xướng dân gian trong đời sống hiện đại. Ca Huế với phát triển du lịch văn hóa. Vai trò nghệ nhân trong truyền dạy. Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn dân ca. Mời:nhà nghiên cứu; nghệ nhân; giảng viên; giáo viên; nhà quản lý; doanh nghiệp du lịch cùng tham gia.

     6. Bồi dưỡng và truyền dạy:

     Xây dựng đội ngũ kế cận thông qua lớp truyền dạy miễn phí; lớp dành cho thanh thiếu niên; lớp dành cho hướng dẫn viên du lịch; tập huấn kỹ năng biểu diễn. Khuyến khích nghệ nhân: truyền nghề; ghi chép; thu âm; lưu trữ tư liệu.

     7. Sưu tầm và số hóa

      Hội khuyến khích, tạo điều kiện cho hội viên tiếp tục ghi âm; ghi hình; ký âm; số hóa các làn điệu dân ca, Ca Huế, các bài bản cổ; Xây dựng thư viện số; kho dữ liệu trực tuyến; kênh YouTube giới thiệu nghệ thuật diễn xướng Huế.

     8. Tham gia các sự kiện văn hóa; Thực hiện các chương trình cụ thể:

     Chủ động tham gia:Festival Huế; Ngày hội văn hóa; Liên hoan dân ca; Hội diễn nghệ thuật quần chúng; các sự kiện của thành phố; Thực hiện các chương trình "Mỗi tháng một đêm dân ca". Chương trình "Ca Huế đến trường". Chương trình "Nghệ nhân kể chuyện dân ca". Cuộc thi sáng tác lời mới cho dân ca Huế. Hội thảo "Dân ca Huế trong giáo dục thế hệ trẻ". Xây dựng tuyển tập "100 bài dân ca Huế chọn lọc". Xây dựng ngân hàng tư liệu số về diễn xướng dân gian Huế.

     Để hội viên chuyên loại hình diễn xướng dân gian có thể thực hiện tốt chức năng của mình, việc cần thiết là Hội có chương trình phối hợp với các sở, ngành liên quan; huy động nguồn lực xã hội hóa; hỗ trợ công tác truyền dạy và đào tạo nghệ nhân trẻ; xây dựng cơ chế tôn vinh nghệ nhân có nhiều đóng góp; tăng cường hợp tác với các cơ sở giáo dục, đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp du lịch để đưa diễn xướng dân gian trở thành một phần thường xuyên của đời sống văn hóa và sản phẩm du lịch đặc trưng của Huế.

     Trong thời gian tới, Hội vận động hội viên ngành diễn xướng dân gian lấy cộng đồng làm trung tâm, nghệ nhân làm hạt nhân và thế hệ trẻ làm đối tượng kế thừa, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Việc tạo dựng các không gian diễn xướng, mở rộng giao lưu xã hội, khuyến khích sáng tác lời mới, phát triển Ca Huế đương đại trên nền tảng truyền thống, đẩy mạnh truyền dạy trong học đường và ứng dụng công nghệ số sẽ góp phần làm cho dân ca và Ca Huế tiếp tục hiện diện sinh động trong đời sống văn hóa của thành phố Huế, đồng thời lan tỏa những giá trị đặc sắc của di sản đến với công chúng trong và ngoài nước.

Huế, 15/07/2026

_______

Tài liệu tham khảo:

-        Ca Huế - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, NXB Thuận Hóa, 2022

-        Nghệ thuật Ca Huế trong xã hội đương đại, NXB Thuận Hóa, 2022

-        “Cảm nhận về ca Huế và dân ca Bình Trị Thiên” – Minh Khiêm, 1917

-        Ca Huế và Ca kịch Huế - Văn Lang, NXB Thuận Hóa, 1993.

-        Tìm hiểu Ca Huế và dân ca Bình Trị Thiên – Văn Thanh, Sở Văn hóa Thông tin Bình Trị Thiên 1989.

-        Cố Đô Huế (Ca và Hò), Vu Hương, Kiều Khê, Thanh Tùng, 1971.